Studie naar het gebruik van kleuren op de spiegel van de 7 Provinciën

door Erik van Biemen

Vorig jaar werd onze vereniging benaderd door Aryan Klein, de bouwcoördinator van het schip "De 7 Provinciën". Aryan vroeg ons of er binnen de NVvK belangstelling was voor het uitvoeren van een studie naar het gebruik van kleuren op de spiegel (bewerkte achterzijde van het schip) van De 7 Provinciën. Dit schip wordt als replica op de Bataviawerf gebouwd en heeft historie gemaakt als admiraliteitsschip onder Michiel de Ruijter.

Wij hebben enthousiast op de aanvraag van Aryan gereageerd, omdat wij het idee hadden dat er binnen onze vereniging diverse personen zijn die dit een enorme uitdaging zouden vinden. In oktober zijn Hennie van den Boogert en ik daarom naar Lelystad gegaan, om een mogelijke studie voor te bereiden. Dat bezoek was geweldig. Ik heb jaren geleden de in aanbouw zijnde Batavia bezocht, maar sindsdien is de hele opzet op de werf veel professioneler en nog leuker geworden. Nog steeds loop je over de werf - en over het in aanbouw zijnde het schip! - door een geweldig stuk Hollandse geschiedenis en grijpt de bewondering je, als je ziet hoe onze voorouderen met eenvoudige middelen prachtige dingen konden maken. Aryan weet heel veel van het schip en zijn verleden en heeft veel bronnen. Het ontbreekt hem echter aan een goed beeld van de werkelijke kleuren en pigmenten. En eigenlijk is het vinden van deze werkelijke kleuren waarschijnlijk een illusie, omdat het schip na zijn actieve bestaan volledig ontmanteld is.

Wat is het doel van de studie?

Door het natrekken van verschillende historische bronnen te komen tot een aannemelijk en verantwoord kleurbeeld van de invulling van de spiegel van De 7 Provinciën. Dit zou moeten leiden tot een rapport en een of meerdere (digitaal) ingekleurde beeltenissen van de spiegel. De werf werkt al aan een deel van het beeldsnijwerk van de spiegel en het is de bedoeling om de gekozen kleuren ook als zodanig uit te voeren op dit deel, dat overigens voorlopig los van het schip blijft en gebruikt kan worden voor promotionele toepassingen. Het schip met de volledige spiegelornamentiek zal pas over ruim tien jaar klaar zijn.

Hoe zal de studie verlopen?

Dat is moeilijk te zeggen. Er zullen in ieder geval een aantal bijeenkomsten georganiseerd worden alwaar het studiewerk verdeeld wordt. Het studieproject kan best in totaal een aantal maanden duren. Er zal bovendien veel afhangen van de ervaring en het aantal personen dat zich aanmeldt. De studiewerkzaamheden vinden plaats op vrijwillige basis, maar er kan gekeken worden of via sponsoren bijvoorbeeld reiskosten vergoed kunnen worden.

Wie zoeken wij voor deze studie?

Wij hopen natuurlijk op enkele ervaren krachten. Maar verder is iedereen die enthousiast is voor een dergelijk onderzoek en hier graag wat tijd aan zou willen besteden, van harte welkom. Steekwoorden zijn: kleur, historie, marine, en pigmenten.

Hoe aan te melden?

Op deze website is een forum. Een van de forumdelen heet "Studie kleur 7 Provinciën". Hier kunt u zich aanmelden of vragen stellen die ik, zo mogelijk in overleg met Aryan, zal beantwoorden. Indien u dit toch te ingewikkeld vindt, kunt u ook een e-mail sturen naar info@kleurenvisie.nl of een brief sturen naar het redactieadres (Oude Haagseweg 77-B2, 1066 DC Amsterdam).

In het stuk hieronder is door Aryan Klein al wat achtergrond informatie gegeven.

 

 

DE KLEUREN VAN DE 7 PROVINCIËN

De Bataviawerf in Lelystad is sinds 1985 actief met de reconstructie van historische zeilschepen. Het meeste bekend is de reconstructie van het VOC retourschip de Batavia (1628). Na een bouwperiode van tien jaar is de Batavia in 1995 door HM koningin Beatrix gedoopt en te water gezet. Vanwege de grote belangstelling voor de bouw van de Batavia, ontstond de gedachte om de Bataviawerf te continueren. De keuze voor het tweede grote scheepsbouwproject viel op De 7 Provinciën. Dit admiraliteitsschip is oorspronkelijk gebouwd in 1665 door de admiraliteit van de Maze te Rotterdam, in opdracht van de toenmalige Staten Generaal. Dit schip is waarschijnlijk het beroemdste schip uit onze vaderlandse geschiedenis. Niet alleen door haar deelname aan enkele roemruchte zeeslagen tijdens de Engelse Oorlogen maar ook omdat admiraal Michiel de Ruijter De 7 Provinciën koos als zijn vlaggenschip. De reconstructie van dit monumentale schip is in 1995, kort na de tewaterzetting van de Batavia, gestart. Het is de grootste reconstructie van een 17e eeuws schip ter wereld.

Ruim 60 meter lang, 12,5 meter breed, met een leeg gewicht van ruim 900 ton.Voor de reconstructie worden dezelfde materialen gebruikt als in 1665, overwegend eikenhout voor de romp, grenen en lariks voor de dekken en rondhouten en een groot deel van het beeldsnijwerk.

Het beeldsnijwerk is van een monumentale proportie. De naam van het schip wordt tot uiting gebracht in onder meer het snijwerk van het zgn. Rechte Wulf. Twee grote staande leeuwen, elk ruim drie meter hoog, flankeren de wapens van de zeven soevereine gewesten en het generaliteitswapen.

Opvallend aan de spiegel is de strakke classicistische verdeling waarbij architectonische elementen zijn toegepast. Er is inmiddels een start gemaakt met het snijwerk van het Rechte Wulf. In 2007 zal dit snijwerk worden voltooid en van de juiste kleuren worden voorzien. Dit Rechte Wulf is overigens maar een deel van de ornamentiek van De 7 Provinciën. In totaal zullen ruim vierhonderd beelden en ornamenten op ambachtelijke wijze gemaakt worden in het beeldsnijderatelier van de Bataviawerf.

Er bestaat nog een aantal scheepsportretten van Willem v/d Velde de oudere, die het schip zeer nauwkeurig en van nabij heeft getekend. Dit zijn overigens monochrome penschilderijen met soms de subtiele vermelding 'Gout' bij de lantarens. Het beeldsnijwerk is zeer gedetailleerd te zien (zie ill.). Olieverfschilderijen uit de 17e eeuw, vooral de scheepsportretten, geven een redelijke indicatie van het algemene kleurgebruik. Ook zijn er gegevens bewaard gebleven in de archieven van de VOC en de Admiraliteiten. Deze gegevens betreffen vooral rekeningen van schilders voor geleverde diensten en producten. Een enkele verwijzing geeft aan dat ''de schepen werden gewit, gezwart, gegraut, gerood en gegeeld''. Een eerste onderzoek heeft aangetoond dat de kleurstelling redelijk terughoudend moet zijn geweest, met uitzondering van vijf uitbundig vergulde lantarens.

Om echter tot een verantwoorde kleurkeuze te komen is meer onderzoek nodig van diverse disciplines.

Een goed voorbeeld van een dergelijke samenwerking is de werkgroep de Kleuren van Dordrecht (klik hier). Door een multidisciplinaire aanpak is een kleurenwaaier ontstaan die is geïnspireerd door historisch kleurgebruik.

Om ook De 7 Provinciën op verantwoorde wijze te kunnen schilderen willen wij graag deskundigen op dit gebied oproepen om zitting te nemen in een werkgroep met als doel; het realiseren van 'De 7 Provinciën kleurenwaaier'.

Dit artikel is tevens geplaatst in Kleurenvisie 2005-1

Inloggen

 
gebruikersnaam:  
 
wachtwoord:  
 
 
 
   
Wachtwoord vergeten?  

Klik hier om uw gegevens te wijzigen

 

Stichting Kleurenvisie
Klarendalseweg 31
6822 GA Arnhem